Poštovani prijatelji, dame i gospodo,

P1050054Na godišnjici obeležavanja sto i pedeset godina od Vukovog rođenja, 1937. godine, doneta je odluka da se osnuje Društvo pod imenom Vukova zadužbina. Pre nepunih 30 godina, kada smo obeležavali dva veka Vuka, uz podršku Vlade Srbije, SANU, Matice srpske, Beogradskog univerziteta i niza utemeljivača, godine 1987. osnovana je današnja Vukova zadužbina.Svih ovih godina rada Vukove zadužbine ostala je nepokolebljiva svest njenih pregalaca da je Vukovo delo jedna od najvećih srpskih zadužbina.

Prethodne godine protekle su u znaku velikih jubileja – obeležavanja 150 godina od smrti Vuka Stefanovića Karadžića i 200 godina od izlaženja njegovih prvih knjiga. Tim povodom, u ime Republičkog odbora za obeležavanje ove godišnjice, koristim priliku da izvestim slovenačku javnost da je Vukova zadužbina u potpunosti ispunila preuzete obaveze i publi­ko­vala niz značajnih knjiga.

Izdavanjem XIII knjige Prepiske (1863–1864) i drugog toma treće knjige Vukovih spisa O jeziku i književnosti, posle 50 godina za­okru­žen je rad na Sabranim delima Vuka Kara­dži­ća. Pokazalo se da je Vukova prepiska najznačajniji arhivski izvor za proučavanje srpske književnosti i kulture XIX veka. Publikovano je fototipsko izdanje Kovčežića i objavljeni su prevodi izbora iz Vukovog dela na nemačkom i na ruskom jeziku.

Prilika je da vas obavestim da smo 2015. godine uspeli da se u Vrtovima kulture u Klivlendu (SAD) podigne spomenik našem Vuku, dok je reljef sa likom Jerneja Kopitara, velikog Vukovo prijatelja i saradnika, otkriven u Tršiću, Vukovom zavičaju, prošle godine.

Na inicijativu Ustanove Vukove zadužbine u Ljubljani, izuzetnim ličnim angažmanom gospodina Živorada Andrejića, a sa blagoslovom velikog akademika Dejana Medakovića, još pre desetak godina načinjeni su prvi koraci posvećeni podizanju spomenika Vuka Karadžića u Ljubljani.

Tako je evo, u Ljubljani, uz podršku gospodina Miodraga Matickog, predsednika Skupštine Vukove zadužbine, a zahvaljujući razumevanju skupština dva grada, te gradonačelnika Beograd Siniše Malog i župana Ljubljane, Zorana Jankovića, kao i gradskog sekretara za kulturu gospodina Vladana Vukosavljevića, ovaj dragoceni projekat priveden kraju. On je značajan ne samo kao simboličan znak negovanja prijateljstva i saradnje dva naroda. Projekat otvaranja spomenika Vuku Karadžiću u Ljubljani i, nadamo se, budućeg spomenika Jerneju Kopitaru u Beogradu, važan je zbog toga što nam ukazuje na potrebu, pa i neophodnost negovanja klasičnih nacionalnih, ali i evropskih vrednosti.

Poštovani prijatelji. Nije tako davno vreme kada su o srpskim narodnim umotvorinama, posebno o srpskoj epskoj i lirskoj narodnoj poeziji, u prvim decenijama devetnaestog veka raspravljali i pisali najblistaviji umovi epohe, Nemci Johan Wolfgang Goethe, Brüder Grimm, Poljak Adam Mickiewics, Francuz Claude Fauriel i dr. Nije tako davno vreme kada su Mickiewics i Fauriel držali serije predavanja o srpskoj narodnoj epici na Colege de France i na Sorboni (1823–1824, odnosno 1841–1842). Vuk je osnivač srpske moderne nacionalne kulture. Do izuzetne uloge u srpskoj kulturi ne bi došlo bez pomoći i podrške učenog Slovenca, Jerneja Kopitara. Ne treba zaboraviti, i njemu je pre dve godine bila značajna godišnjica (1844).

Susret Vuka Karadžića i Jerneja Kopitara u Beču predstavlja prvorazredan događaj za istoriju srpske moderne kulture. Po propasti Prvog srpskog ustanka, krajem septembra 1813. godine, noseći u svome prtljagu jedan poveći „rosijski Pjesenik“, Vuk je prešao u Austriju. U Beču je napisao jedan kraći spis o propasti Srbije u obliku pisma upućenog Karađorđu, i dao ga u štampu uredniku „Novina srpskih“, Dimitriju Davidoviću. Spis, koji je u međuvremenu izgubljen, čistotom srpskog govornog narodnog jezika, skrenuo je pažnju cenzora za slovenske knjige Dvorske biblioteke u Beču, Slovenca Jerneja Kopitara, i bio povod za njihov lični susret, negde u decembru 1813. godine. Bio je to, da podvučemo još jednom, presudan su­sret za istoriju nove srpske nacionalne kul­­tu­re. I sam Vuk će, ne jednom, istaći pre­sudnu ulogu Jerneja Kopitara u buđenju svog mladalačkog interesovanja za na­ro­dnu poeziju:

„Da je po­kojni Lukijan Mušicki 1805. ili 1806. godine u Karlovcima pitao za narodne pjesme nas, mo­mčad iz Srbije koja smo se onda nalazila ondje, to je cijela istina, ali da je ono njegovo pi­tanje mene u Beču poslije 7-8 godina navratilo da naše narodne pjesme počnem kupiti i štampati, to nije istina, nego je tome pravi i jedini uzrok g. Kopitar.“

Ljubomir Stojanović je Vukovu tvrdnju da je susret sa Jernejom Kopitarem u decembru 1813. godine u Beču bio presudan za njegovo bavljenje književnošću shvatio na način da je „Kopitar stvorio Vuka književnikom, i da nije njega bilo, po svoj vero­va­tno­sti Vuk uopšte ne bi bio književnik“ (Stojanović 1924: 733).

Kao leksikograf, Vuk je napisao prelomnu knjigu srpske nacionalne kulture. Reč je o Srpskom rječniku (1818; 1852). Prvo izdanje Rječnika predstavlja temelj Vukove pravopisne i jezičke reforme, označava definitivan prelaz ka narodnom jeziku kao osnovici srpskog književnog jezika uz uvođenje fonološkog načela da svakom glasu odgovara jedno slovo i uz fonološki pravopis.

U prvom izdanju Rječnika dragoceni saradnik na tumačenju reči bio je Jernej Kopitar, u drugome pak Đura Daničić. Reči su tumačene na latinskom i nemačkom jeziku, čime su otvorena vrata njihovoj recepciji u učenoj Evropi toga doba. Vuk je u Srpski rječnik iz 1818. godine, nesumnjivo pod uticajem Jerneja Kopitara i Jakoba Grima, uvrstio i niz predanja, kao osobene kategorije usmene proze, sa proklamovanom namerom „da se istolkuje i opiše što se bolje može sve što narod o riječi o kojoj misli i pripovijeda“.

Vuk u prvoj pesmarici ne daje „račun od pjesama“. To je i razumljivo, budući da će sam izraz „polaganje računa“ („Rechenschaft ablegen“) prvi put upotrebiti Jernej Kopitar u jednom pismu Vuku Karadžiću iz 1823. godine (v. Latković 1959: 44)

Poštovani skupe. Na kraju. Otvaranje ovog spomenika vidim kao simboličko otvaranje mogućnosti što snažnijeg zajedničkog rada na naučnom, prosvetnom i kulturnom razvitku i saradnji naših naroda. Kao što su to, ne tako davno, činili naši velikani Vuk i Kopitar.

SVEČANI GOVOR BOŠKA SUVAJDŽIĆA, PREDSEDNIKA UPRAVNOG ODBORA VUKOVE ZADUŽBINE, NA OTVARANJU SPOMENIKA VUKU KARADŽIĆU U LJUBLJANI 8. JULA 2016.