97 BROJEVA LISTA „ZADUŽBINA“

Verni pratilac Vukove zadužbine

Vukova zadužbina od 1988. godine izdaje svoj list Zadužbina. To je publikacija prepoznatljivog izgleda i sadržaja, koja prati najvažnija zbivanja u kulturi, nauci, prosveti, umetnosti, narodnoj književnosti, istoriji i beleži sve značajne događaje iz života naroda i narodnog stvaralaštva. U njemu sarađuju mnogi poznati poslenici iz oblasti kulture, nauke, umetnosti i javne reči iz zemlje i sveta. Do sada su izašla 94 broja lista.

Izvršni odbor Vukove zadužbine, na sednici održanoj 14. aprila 1989. godine, doneo je Odluku o izdavanju lista Zadužbina, načinu obrazovanja Izdavačkog saveta, izboru Uređivačkog odbora i glavnog i odgovornog urednika. U Odluci je istaknuto da će list Zadužbina pomagati i podsticati ostvarivanje ciljeva Vukove zadužbine i doprinositi razvijanju i unapređivanju njenih delatnosti i njenom povezivanju sa svojim članovima i poverenicima, saradnicima, darodavcima, osnivačima i suosnivačima…, sa svima koji su spremni da pomažu ostvarivanje ciljeva Vukove zadužbine i unapređivanje njenih delatnosti, u zemlji i inostranstvu. Posebno je naglašeno da će putem lista Zadužbina Vukova zadužbina ostvarivati javnost rada svojih organa, radnih tela i Stručne službe.

Republički komitet za informacije SR Srbije, doneo je rešenje 4. decembra 1989. godine o upisu lista Zadužbina u Registar javnih glasila (registarski broj 916).

Prvi broj lista Zadužbina izašao je u februaru 1988. godine. U njemu je predstavljen rad Osnivačke skupštine Vukove zadužbine (6. novembar 1987) i dat pregled aktivnosti na obeležavanju 200-godišnjice rođenja Vuka. Posebno je istaknut podatak da je na obeležavanju Vukovog rođendana na prostoru bivše Jugoslavije održano 39, a u svetu 36 raznih skupova. Na njima je podneto 1.270 saopštenja, objavljeno više od 130 knjiga, studija i zbornika posvećenih Vuku i Vukovom delu.

Prvi broj Zadužbine, februar 1988.
Prvi broj Zadužbine, februar 1988.

Likovno rešenje naslovne strane lista, na kojoj je lik Vuka Karadžića, uradio je i poklonio Vukovoj zadužbini vajar Nebojša Mitrić. U Zadužbini iz maja 1991. godine (broj 14) ostale su zabeležene njegove reči o tomekako se rodio znak „2 veka Vuka 1987“: Gledam u vrh olovke. Čudim se maloj, vijugavoj granici između onoga što mislim i onoga što pišem. Razmišljam o poukama: govori kao što misliš. Piši kao što govoriš. O crtanju nema pouke u Vuka. A mi se oko toga mučimo. Kako o Vuku da progovorimo crtežom. Likom i slovom. Mudro. Sažeto.

Počeo sam od programa: dvestagodišnjica rođenja Vuka Karadžića, plus godine i lik. Mnogo za znak. Teško je i pogrešno sve uterivati u znak, i očekivati da bude jednostavan i savremen. Napustio sam program. Krenuo sam svojim putem. Prečicom. Kresao sam što se dalo kresati. Privukla me je ideja – „dva veka Vuka”. Našao sam u Vukovom rečniku reč vjekovit, vječan. To me je učvrstilo u oblikovanju ideje. Dva veka, lepo zvuči. Dovoljno za verovanje da je Vuk vjekovit. Možda sam se ogrešio o pravila konkursa, ali se nisam ogrešio o Vuka. Govorim kako mislim. Igram se rečima i slovima, onako kako se narod igrao svojim umotvorinama, dosetkama i zagonetkama. Sažimanje reči. Skraćivanje. Borba sa prostorom i dužinom teksta. Sve su to znali ispisivači starih knjiga. U znaku koji predlažem, pored igre reči, pojavila se i igra zvuka – „dva veka Vuka”. Isticanjem vremenskog pojma dva veka, stvorila se mogućnost za skraćivanje godina. Dovoljna je samo jedna – 1987. Određivanje dva veka unazad, neizbežno dovodi do 1787. godine. Posmatrač postaje aktivni tumač znaka, njegov dograditelj. Tako se rodio moj znak.

Zadužbina je posebnim prilozima obeležila sve značajne godišnjice iz istorije i kulture srpskog naroda: 250 godina od rođenja Dositeja Obradovića, 800 godina manastira Hilandara, 600 godina od Kosovske bitke, 300 godina od Velike seobe Srba, 150 godina najstarije naučne institucije u Srba – SANU, 150 godina Narodnog muzeja u Beogradu, pet vekova štamparstva, 650 godina Patrijaršije, 175 godina od Drugog srpskog ustanka (1815–1990), 175 godina Matice srpske, sto godina Srpske književne zadruge (1892–1992), sto godina Arhiva Srbije, sto godina Etnografskog muzeja u Beogradu (1901–2001)… Posebni tematski prilozi su bili posvećeni pobedi Vukove jezičke i pravopisne reforme, Tršiću, rodnom mestu Vuka Karadžića, Loznici, Đačkom Vukovom i Vukovom saboru ….

Obeležene su, takođe, i godišnjice mnogih ličnosti, značajnih za srpsku kulturu i istoriju: Desanke Maksimović, Ive Andrića, Save Mrkalja, Sime Milutinovića Sarajlije, Laze Kostića, Branka Radičevića, Jovana Jovanovića Zmaja, Stojana Novakovića, Mladena Leskovca, Nikole Tesle, Đure Daničića, Aleksandra Belića…

Gotovo da nema nijedne značajnije ličnosti ili ustanove za jezik i pismo, književnost, istoriju, kulturu, prosvetu, folklor – iz svih oblasti kojima se Vuk bavio – a da o tome u Zadužbini nije pisano i da nije predstavljena njihova aktivnost i doprinos razvoju ovih oblasti. Autori su bili izvrsni stručnjaci, za koje se sa sigurnošću može reći da ulaze u red najboljih poznavalaca tema i ove problematike.

U Zadužbini se redovno objavljuje Letopis u kome se daje pregled svih najznačajnijih aktivnosti Vukove zadužbine, aktivnosti njenih organa i tela, kao i skupova koji se održavaju u Domu Vukove zadužbine. Takođe, u Letopisu se daje i pregled aktivnosti drugih organizacija i institucija čiji se rad podudara sa radom i programskim aktivnostima Vukove zadužbine.

U Zadužbinije dosta izražen vid dokumentarnosti, koju ona u kontinuitetu neguje. To je utemeljio još prvi urednik, Radovan Popović, insistirajući na stručnosti saradnika koji prave priloge, činjenicama i dokumentu kao osnovnim elementima pouzdanih i zanimljivih novina. Stoga, Zadužbina može poslužiti za najrazličitija istraživanja i na iznete podatke istraživači i druge javne ličnosti mogu da se pozivaju i da ih navode.

Listajući Zadužbinu, nameće se zaključak da se u ovim novinama mogu naći i prilozi o ličnostima, institucijama, poduhvatima i delima za koja obično nema mesta u drugim listovima, časopisima, publikacijama.

Takođe, nameće se i misao o ogromnom duhovnom bogatstvu o kome malo znamo ili ne znamo; o ogromnim naučnim, stručnim – ljudskim potencijalima koje ima naš narod, o tome da postoji i tinja velika zainteresovanost pripadnika srpskog i drugih naroda u zemlji i svetu za temeljne i sve druge istinske vrednosti srpske kulture, istorije, vere, tradicije. Mnogi prilozi svedoče o kontinuitetu, ali i o prekidima u duhovnom biću srpskog naroda. Stoga je ovaj list jedinstven, koristan i potreban.

Do sada su četiri urednika uređivala list: Radovan Popović uredio je, kao svoj dar Vukovoj zadužbini, prvih šest brojeva lista; od 7. do 64. broja list je uređivao Nikola Vujčić; Budimir Potočan od 65. do 81. broja; Branko Zlatković od 82. do 91. broja, a od 92. broja list uređuje Slavko Vejinović.

Vukova zadužbina je štampala i Bibliografiju prvih 40 brojeva Zadužbinekoju je, po važećem UDK sistemu, sačinio saradnik Vukove zadužbine, Dobrilo Aranitović.

Slavko VEJINOVIĆ